Odpowiedzialność członków zarządu spółki – co warto wiedzieć?

Pełnienie funkcji w zarządzie to nie tylko prestiż i realny wpływ na rozwój firmy. Wiążą się z tym także konkretne ryzyka prawne. Jeżeli jesteś członkiem zarządu spółki z o.o. lub akcyjnej, odpowiadasz za decyzje biznesowe, z czego wynika konieczność prowadzenia działań z przepisami. Poniżej przedstawiamy omówienie najważniejszych zasad odpowiedzialności.

Na czym polega odpowiedzialność członka zarządu?

Odpowiedzialność członka zarządu obejmuje zarówno sferę cywilnoprawną, jak i publicznoprawną oraz karną. W praktyce odpowiada on własnym majątkiem za zobowiązania spółki, za szkody wyrządzone spółce lub wierzycielom, a także za naruszenia obowiązków podatkowych i sprawozdawczych. Zakres odpowiedzialności członka zarządu regulują konkretne przepisy prawa:

• ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (KSH)
• ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości
• ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
• ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy
• ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny

Jakie charakter ma odpowiedzialność prawna członka zarządu w spółce?

• Cywilnoprawny (odszkodowawczy) – polega na obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej spółce, wspólnikom albo wierzycielom, najczęściej poprzez zapłatę odszkodowania z własnego majątku.
• Publicznoprawny (np. podatkowy) – dotyczy zobowiązań wobec państwa, w szczególności odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej.
• Karny lub karnoskarbowy – wiąże się z możliwością poniesienia osobistej odpowiedzialności za przestępstwa lub wykroczenia, zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

Odpowiedzialność cywilnoprawna wobec spółki (art. 293 KSH)

Jako członek zarządu spółki z o.o. odpowiadasz wobec firmy za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem albo z umową spółki – zgodnie z art. 293 § 1 KSH. Przepis wprost stanowi, że ponosisz odpowiedzialność, chyba że nie ponosisz winy, co oznacza domniemanie winy. To Ty musisz wykazać, że działałeś z należytą starannością. Odpowiedzialność cywilnoprawna wobec spółki może dotyczyć m.in.:

• zawarcia niekorzystnej umowy bez analizy ryzyka,
• przekroczenia uprawnień wynikających z umowy spółki,
• zaniechania dochodzenia należności od kontrahentów,
• zaciągnięcia zobowiązań mimo oczywistej utraty płynności finansowej spółki,
• braku wdrożenia elementarnych procedur kontroli finansowej, skutkującego powstaniem szkody,
• naruszenia zakazu konkurencji określonego w art. 211 KSH.

Odpowiedzialność za zobowiązania spółki (art. 299 KSH)

Najdalej idąca odpowiedzialność w spółce z o.o. wynika z art. 299 § 1 KSH. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, odpowiadasz solidarnie za jej zobowiązania. Mowa tutaj o odpowiedzialności zarówno osobistej, jak i majątkowej. Możesz się od niej uwolnić, jeżeli wykażesz (art. 299 § 2 KSH), że:

• we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości,
• wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne,
• niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez Twojej winy,
• wierzyciel nie poniósł szkody.

Kluczowe znaczenie ma terminowość. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego wniosek należy złożyć w ciągu 30 dni od dnia powstania stanu niewypłacalności.

Przedawnienie roszczeń wobec członka zarządu – terminy i podstawy prawne

Roszczenia odszkodowawcze wobec członka zarządu z tytułu art. 293 KSH przedawniają się na zasadach ogólnych określonych w art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Co do zasady roszczenie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym spółka uzyskała informacje o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż po 10 latach od dnia zdarzenia wywołującego szkodę. W praktyce oznacza to, że nawet wiele lat po zakończeniu pełnienia funkcji możesz ponieść odpowiedzialność. Dlatego kluczowe jest dokumentowanie decyzji i zachowanie pełnej dokumentacji korporacyjnej.

Odpowiedzialność podatkowa (art. 116 Ordynacji podatkowej)

Jeżeli spółka z o.o. nie reguluje zobowiązań podatkowych, jako członek zarządu ponosisz odpowiedzialność na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Pod pewnymi warunkami może z niej zwolnić wskazanie jako przyczyny zaległości podatkowej niewypłacalności firmy. Niemniej odpowiadasz solidarnie całym swoim majątkiem w przypadku zajścia poniższego biegu zdarzeń:

1. Egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna,
2. Nie wskazałeś majątku spółki, z którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja
3. Nie wykazałeś, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość lub restrukturyzację.

Odpowiedzialność karna – Kodeks karny i KKS

Odpowiedzialność karna członka zarządu dotyczy sytuacji, w których działanie lub zaniechanie wyczerpuje znamiona przestępstwa, w tym przestępstwa skarbowego. Postępowanie prowadzą organy ścigania, a sankcje potencjalnie obejmują nie tylko grzywnę, ale teże ograniczenie wolności, zakaz pełnienia funkcji w organach spółek czy karę pozbawienia wolności. Jako członek zarządu odpowiadasz karnie na zasadach ogólnych, w charakterze osobistym. Nie możesz przenieść odpowiedzialności na spółkę.

Przykłady odpowiedzialności karnej członka zarządu spółki:

• art. 296 § 1 Kodeksu karnego – nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków w obrocie gospodarczym; zagrożenie karą do 3 lat pozbawienia wolności (w typie kwalifikowanym do 10 lat).
• art. 586 KSH – niezłożenie wniosku o upadłość w terminie; kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
• art. 56 § 1 Kodeksu karnego skarbowego – podanie nieprawdy w deklaracji podatkowej; kara grzywny do 720 stawek dziennych,
• art. 77 ustawy o rachunkowości w zw. z art. 4 ust. 5 tej ustawy – nieprowadzenie ksiąg rachunkowych, prowadzenie ich nierzetelnie lub niesporządzenie sprawozdania finansowego; kara grzywny albo kara pozbawienia wolności do 2 lat.

Jak wygląda odpowiedzialność członka zarządu w spółce akcyjnej?

W spółce akcyjnej podstawowe zasady odpowiedzialności zarządu reguluje art. 483 § 1 KSH. Jest on odpowiednikiem art. 293 KSH dla spółki z o.o. Odpowiadasz wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem sprzecznym z prawem lub statutem. Różnica dotyczy odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

W spółce akcyjnej nie obowiązuje odpowiednik art. 299 KSH. Zarząd nie odpowiada co do zasady za zobowiązania spółki wobec wierzycieli wyłącznie z powodu bezskutecznej egzekucji. Stanowi to niewątpliwie istotną różnicę. W praktyce:

• w spółce z o.o. ryzyko odpowiedzialności osobistej wobec wierzycieli jest większe,
• w spółce akcyjnej odpowiedzialność ma głównie charakter odszkodowawczy wobec spółki,
• odpowiedzialność podatkowa i karna funkcjonuje w obu typach spółek na podobnych zasadach.

Jak ograniczyć ryzyko odpowiedzialności?

Nie wyeliminujesz ryzyka całkowicie. Możesz je jednak znacząco ograniczyć. Duże znaczenie ma współpraca z doświadczonym biurem rachunkowym. Rzetelne prowadzenie ksiąg, kontrola zobowiązań podatkowych i analiza wskaźników finansowych pozwalają szybciej wykryć zagrożenia. Aby uniknąć konsekwencji prawnych, trzeba zadbać przede wszystkim o następujące kwestie:

• rzetelny nadzór nad finansami i płynnością,
• bieżącą analizę przesłanek niewypłacalności,
• terminowe składanie deklaracji i sprawozdań,
• dokumentowanie procesu decyzyjnego,
• korzystanie z doradztwa prawnego i podatkowego przy istotnych decyzjach.

Jako członek zarządu spółki z o.o. ponosisz realną odpowiedzialność majątkową – zarówno wobec spółki, jak i jej wierzycieli oraz organów podatkowych. Kluczowe przepisy to art. 293 i 299 KSH oraz art. 116 Ordynacji podatkowej. Dochodzi do tego odpowiedzialność karna wynikająca z Kodeksu karnego, KKS oraz ustawy o rachunkowości. W spółce akcyjnej odpowiedzialność wobec wierzycieli jest węższa, lecz nadal odpowiadasz wobec firmy na gruncie przepisów publicznoprawnych.
Jeżeli pełnisz funkcję w zarządzie, musisz działać z należytą starannością profesjonalisty. Brak reakcji na problemy finansowe spółki przekłada się na odpowiedzialność całym majątkiem prywatnym. Chcesz uniknąć problemów prawnych? Zaufaj doświadczonemu biuru rachunkowemu – https://e-centrumbiznesu.pl/kontakt/. Skontaktuj się z nami i rozpocznijmy współpracę!